Màn múa Tháiของ Lisa làm dậy sóng khắp Campuchia
Công ty LLOUD của Lisa (Lalisa Manobal) đã đăng tải một đoạn video ngắn trên TikTok tổng hợp các thước phim về hành trình đời cô từ nhỏ đến lớn, từ một cô bé tích cực tập nhảy Cover và học múa truyền thống Thái Lan (Ram Thai), cho đến ngày bước lên ngai vàng Pop Icon toàn cầu.
:: Link TikTok
Thước phim học múa Thái thời thơ ấu chính là minh chứng cho sự nỗ lực và quá trình rèn luyện khả năng kiểm soát cơ thể — nền tảng quan trọng mà các biên đạo múa hàng đầu thế giới từng hết lời khen ngợi. Đó là trải nghiệm sống của một đứa trẻ yêu thích biểu diễn, trân trọng nghệ thuật và văn hóa Thái Lan, hoàn toàn không phải là sự tranh giành lịch sử của bất kỳ ai.
Tuy nhiên, đoạn video đáng lẽ đầy ấn tượng ấy lại trở thành "bãi xả cảm xúc" của cư dân mạng nước láng giềng khi họ tràn vào để lại những bình luận quấy rối, từ "Cảm ơn vì đã giúp quảng bá văn minh Khmer" cho đến "Thái Lan đã đánh cắp văn hóa của chúng tôi", cùng vô số hình ảnh rác (spam) khiến phần bình luận ngập tràn những nội dung tiêu cực này.
Sự thật lịch sử: Hoàng gia Xiêm và Kịch nghệ Hoàng gia Phnom Penh
Nếu xem xét dựa trên các bằng chứng lịch sử vào thế kỷ 19, nghệ thuật biểu diễn trong hoàng gia Phnom Penh thời hiện đại đã được khôi phục và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ Xiêm (Thái Lan).
Trong triều đại của Quốc vương Ang Duong và Quốc vương Norodom, cả hai vị vua đều từng cư ngụ và học tập tại Bangkok. Khi trở về lên ngôi, họ đã mang theo đoàn kịch hoàng gia, thầy múa, trang phục, mũ Chada, cùng kịch bản và âm nhạc theo phong cách hoàng gia Rattanakosin để khôi phục Múa Hoàng gia (Royal Ballet) của Campuchia.
Hơn thế nữa, trong lịch sử cuối thời Vua Rama IV, có ghi chép quan trọng về Công nữ Chawiwat Pramoj, người đã chuyển đến sống tại Phnom Penh và mang theo đoàn kịch hoàng gia Xiêm, đạo cụ, trang phục cùng các giáo đầu múa Thái để truyền dạy nghệ thuật trong hoàng gia Khmer. Điều này đã trở thành lực lượng nòng cốt đúc kết nên phong cách múa tại Phnom Penh thời kỳ đó một cách sâu sắc.
Quan trọng nhất, hiện nay vẫn còn bằng chứng, ghi chép lịch sử về việc khôi phục nghệ thuật múa Campuchia, bao gồm cả lời xác nhận từ Công chúa Norodom Buppha Devi, đại sư phụ và biểu tượng của nghệ thuật múa Khmer, người đã tuyên bố rõ ràng rằng: Nghệ thuật múa hoàng gia Campuchia được khôi phục lại nhờ sự truyền dạy và bảo trợ từ các thầy múa người Thái.
Các nghiên cứu quốc tế như tác phẩm *Earth in Flower: The Divine Mystery of the Cambodian Royal Ballet* của Paul Cravath hay phân tích của Milton Osborne đều thống nhất chỉ ra ảnh hưởng của nghệ thuật múa Xiêm đối với hoàng gia Campuchia trong giai đoạn đó.
Bên cạnh đó, các nghiên cứu nhân học đều nhìn nhận nghệ thuật trong khu vực này là Shared Heritage (Di sản chung) của Đông Nam Á, có sự lan tỏa và giao thoa lẫn nhau.
Giống như giọt màu nhỏ lên tờ giấy ướt, màu sẽ loang ra từ nguồn ban đầu. Cho dù là Di sản chung thì vẫn phải có điểm khởi đầu của giọt màu, biết được nó nhỏ xuống từ đâu. Nhưng khi ranh giới hành chính xuất hiện, phần rìa nơi sắc màu nhạt nhòa nhất lại gào lên tự nhận mình là chủ sở hữu của văn hóa đó và buộc tội nguồn cội của màu sắc là kẻ trộm. Điều này phản ánh nhiều thứ, từ bản tính của người dân quốc gia đó cho đến hệ thống chính trị nhồi nhét thông tin sai lệch vào đầu người dân.
Chủ nghĩa dân tộc thiếu văn hóa và "đống rác" khôngใครให้ giá
Hành vi trong phần bình luận không hề thể hiện tình yêu văn hóa, mà nó phản ánh một hệ thống "dạy ghét người khác hơn là dạy bản thân ứng xử có văn hóa". Việc đi vơ vét đòi chủ quyền văn hóa sai ngữ cảnh là biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc bị động, phơi bày trình độ văn hóa số (Digital Literacy) của xã hội đó cho cả thế giới thấy.
Dù lượng bình luận rác có lên đến hàng nghìn, hàng vạn, thì về mặt chất lượng, chúng cũng chỉ là "một đống rác kỹ thuật số khổng lồ không ai thèm bận tâm".
Cuối cùng, Lisa vẫn tiếp tục tỏa sáng và tạo ra tầm ảnh hưởng rộng lớn trên sân khấu thế giới, trong khi nhóm người kia vẫn chìm đắm trong việc gõ những dòng chữ tích tụ lòng thù hận trong khung bình luận nhỏ bé — đống rác không gian mạng chẳng bao giờ thay đổi được cuộc đời họ và cũng không thể làm lung lay dù chỉ một chút thành công của bất kỳ ai.
---
Tài liệu tham khảo khoa học
1. Paul Cravath – Earth in Flower: The Divine Mystery of the Cambodian Royal Ballet
(Luận án tiến sĩ nêu rõ việc đưa đoàn kịch và thầy múa Xiêm sang đặt nền móng cho Múa Hoàng gia Campuchia)
2. Milton Osborne – Politics and Power in Cambodia: The Court of King Norodom (1860–1904)
(Nghiên cứu lịch sử giải thích bối cảnh Quốc vương Norodom áp dụng văn hóa hoàng gia Xiêm tại Phnom Penh)
3. UNESCO Intangible Cultural Heritage – Royal Ballet of Cambodia & Shared Cultural Heritage of Southeast Asia
UNESCO Official Site.gov / .edu
(Tài liệu và thông tin về di sản văn hóa chung ở Đông Nam Á)
4. Wikipedia / Historical Archives – Norodom Buppha Devi & Royal Ballet History
Norodom Buppha Devi Biography.gov / .edu
(Tiểu sử và các cuộc phỏng vấn về việc gìn giữ nghệ thuật múa cùng sự thừa nhận nền tảng từ thầy múa Thái Lan)