Muay Thai vs. Kun Khmer: Gelanggang Tidak Pernah Berbohong
Pengenalan
Di tengah-tengah gelombang tuntutan hak milik budaya yang semakin memuncak di rantau ini, pandangan masyarakat dunia kini tertumpu kepada fakta-fakta yang diutarakan apabila seni pertukaran tempur yang merentasi zaman seperti Muay Thai — yang telah menguasai pentas antarabangsa selama berdekad-dekad — dibandingkan, dan dalam sesetengah kes didakwa sebagai tiruan daripada seni pertukaran tempur yang dihidupkan semula di bawah nama Kun Khmer, berserta naratif seperti "seni membunuh singa" yang kekurangan bukti dari sudut sejarah mahupun prestasi sebenar di gelanggang.
Asas Sejarah Muay Thai
Muay Thai tidak lahir dalam sekelip mata, sebaliknya diasah melalui sejarah peperangan dan cara hidup sebenar rakyat Thai selama ratusan tahun. Ia didukung oleh bukti empirikal secara berterusan, termasuk rekod sejarah, budaya kem latihan dan gelanggang tradisional, sehinggalah evolusi peraturannya menjadi sukan antarabangsa yang mempunyai identiti unik.
Muay Thai merintis jalan ke pentas dunia selama puluhan tahun
Muay Thai terus mendapat pengiktirafan di peringkat antarabangsa, baik sebagai sukan yang diiktiraf oleh badan sukan dunia seperti Jawatankuasa Olimpik Antarabangsa (IOC), mahupun sebagai seni mempertahankan diri yang mempunyai persekutuan antarabangsa dengan pertandingan yang meluas di pelbagai negara, sekali gus mencerminkan statusnya yang diiktiraf secara meluas sejak sekian lama.
Daripada Bokator ke Kun Khmer: Dua Seni yang Berbeza Sama Sekali
Meskipun sering dipersembahkan bersama di pelbagai pentas, Bokator dan Kun Khmer pada hakikatnya mempunyai ciri-ciriที่ sangat berbeza.
Seni Bokator sebenar tidak seperti versi masa kini yang telah banyak terpesong
Bokator yang dihidupkan semula oleh San Kim Sean, berdasarkan klip demonstrasi yang tersebar luas, menunjukkan pergerakan yang lambat dan seperti tarian, diselang-selikan dengan gerak-geri meniru haiwan seperti melompat bagai katak serta sentuhan ringan pada lawan berbanding pertempuran sebenar. Secara keseluruhan, sifatnya lebih menyerupai persembahan seni pentas daripada seni pertarungan untuk pertandingan sebenar di gelanggang.
San Kim Sean, Guru Besar Bokator
Belakangan ini, beberapa klip pengajaran atau persembahan jurulatih Bokator menunjukkan aksi pertarungan yang menyerupai babak aksi dalam filem Thai seperti "Ong-Bak" dan "Tom-Yum-Goong" yang dibintangi oleh Tony Jaa. Ini menjadi bahan ejekan dalam kalangan penonton Thai di media sosial, dengan berseloroh bahawa tanpa filem-filem tersebut sebagai rujukan, Bokator mungkin hanya berbaki gerak lompatan katak semata-mata. Walau bagaimanapun, gerakan yang dipersembahkan kepada umum telah berubah mengikut peredaran zaman, terutamanya selepas Bokator dimasukkan sebagai acara sukan dalam Sukan SEA, yang tidak lagi memperlihatkan gaya seperti yangเคย diejek pada peringkat awal.
Salah seorang tokoh yang berperan dalam mempromosikan imej Bokator kini ialah Pich Charnai. Media Kemboja seperti Khmer Times menggambarkan status beliau sebagai pelakon dan "bintang seni pertarungan" yang menyokong kuat Bokator. Klip di media sosial menunjukkan beliau dijemput mengajar gerakan pertarungan kepada anggota tentera. Walau bagaimanapun, terdapat kritikan (termasuk daripada sebahagian pengguna media sosial Kemboja sendiri) yang mengamati bahawa beliau tidak mempunyai rekod pertandingan pertarungan rasmi dan memasuki bidang ini menerusi peranan sebagai pelakon serta pempengaruh berbanding laluan seorang atlet, sekali gus mencerminkan perbezaan antara pembinaan imej media dengan pembuktian kebolehan sebenar di gelanggang.
Pich Charnai menjadi guru Bokator hanya dengan membuat aksi garang seperti dalam filem
Kes Pich Charnai mencerminkan piawaian yang agak rendah dalam mengiktiraf "pakar" arena Bokator era moden. Seseorang yang tidak mempunyai latar belakang pertarungan rasmi sama sekali, hanya dengan meniru aksi filem secara garang, sudah boleh diiktiraf sehingga dijemput mengajar unit ketenteraan. Ini berbeza berbanding Muay Thai, di mana mereka yang diiktiraf sebagai guru persilatan lazimnya perlu mempunyaiประสบการณ์ bertanding di gelanggang sebenar.
Sebaliknya, Kun Khmer memperlihatkan persamaan yang sangat jelas dengan Muay Thai dalam setiap dimensi, termasuk peraturan, sarung tangan, gerakan, dan gaya pertarungan. Asal usul nama ini berkait rapat dengan sejumlah besar petinju Kemboja yangเคย merentas masuk ke Thailand untuk bertarung dalam perlawanan Muay Thai demi mencari rezeki untuk tempoh yang lama, sebelum ramai daripada mereka terpaksa pulang akibat ketegangan sempadan lalu mengisytiharkan diri sebagai petinju "Kun Khmer" di negara asal mereka.
Pemerhatian Terhadap Keadilan Pertandingan
Terdapat kritikan berkala daripada peminat tinju dan media sukan bahawa apabila petinju Thai atau petinju luar bertanding dalam acara Kun Khmer di Kemboja, keputusan sering kelihatan memihak kepada petinju tempatan. Contohnya, perbuatan meludahkan pelindung mulut untuk melengahkan masa apabila terdesak, atau keputusan pengadil yang dipertanyakan walaupun petinju Kemboja kelihatan tewas jelas di mata penonton awam. Corak begini berulang dalam banyak perlawanan kontroversi sehingga menjadi persepsi umum dunia Kun Khmer di mata petinju dan peminat sukan antarabangsa.
Asal Usul Legenda "Seni Membunuh Singa"
Salah satu isu yang paling dipertanyakan ialah makna perkataan Bokator, yang dijelaskan sebagai "pertarungan menundukkan singa" (Pound a Lion), sedangkan dari sudut geografi dan zoologi, Asia Tenggara tidakเคย menjadi habitat semula jadi bagi singa. Nama dan asal usul Bokator seperti yang disebarkan hari ini berpunca daripada proses menghidupkan semula seni mempertahankan diri ini di Kemboja selepas era Khmer Rouge. Maklumat biografi pengasas dan asal usul nama tersebut sebahagian besarnya datang daripada sumber Kemboja sendiri, menjadikannya satu naratif rekaan era pemulihan untuk memberi gambaran hebat kepada seni tersebut berbanding disokong oleh sejarah sebenar.
Satu lagi dakwaan yang sering dikemukakan ialah ukiran dinding di Angkor Wat/Angkor Thom yang dijadikan bukti bahawa Bokator wujud sejak era Angkor. Namun begitu, Angkor Wat dibina khusus untuk dewa-dewa Hindu dengan inskripsi bahasa Sanskrit, dan iklim keagamaan pada era itu didominasi oleh golongan Brahmin dari India yang telah mempunyai tradisi latihan senjata dan tempur tanpa senjata mereka sendiri. Ukiran yang memaparkan aksi pertarungan, memegang senjata, atau perisai sebenarnya menyerap gaya seni pertarungan India (seperti Kalaripayattu) yang dibawa bersama budaya Brahman-Hindu, lalu ditafsirkan semula sebagai bukti Bokator — nama yang hanya mula digunakan semasa era pemulihan pasca-Khmer Rouge, bukannya bukti seni mempertahankan diri khusus milik Kemboja.
Tuntutan Hak "Asal Usul Muay Thai" dan Bukti Sebenar di Gelanggang
Kemboja sentiasa menuntut bahawa "Kun Khmer" ialah asal usul sebenar Muay Thai. Manifestasi paling jelas dapat dilihat pada Sukan SEA 2023 apabila Kemboja menjadi tuan rumah dengan menggantikan istilah "Muay Thai" kepada "Kun Khmer" secara keseluruhannya atas alasan hak pencipta asal, walaupun hampir kesemua peraturannya tidak berbeza daripada Muay Thai. Persekutuan Persatuan Muaythai Antarabangsa (IFMA) akhirnya memutuskan untuk tidak menghantar atlet Thai kerana IOC telah mengesahkan penggunaan nama "Muay Thai" di pentas antarabangsa. Konflik penamaan dan tuntutan sebegini bukanlah perkara baharu, memandangkan Kemboja pernah memboikot Sukan SEA 2005 di Filipina apabila "Muay Thai" dipertandingkan buat kaliแรก.
Walau bagaimanapun, apabila diuji di gelanggang sebenar, hakikat yang berlaku adalah sebaliknya. Salah satu contoh paling jelas ialah perlawanan antara Kongjak Por.Pao-in, petinju veteran Muay Thai berusia 36 tahun, berdepan Thun Theara, petinju nombor satu Kun Khmer dan kesayangan peminat Kemboja. Kongjak berjaya menewaskan Thun Theara secara KO pada pusingan ke-4 melalui tendangan yang mematahkan lengannya, menimbulkan kekecewaan besar buat peminat Kun Khmer. Realiti ini bertentangan sama sekali dengan naratif yang cuba dibangunkan oleh Kemboja bahawa Kun Khmer lebih unggul daripada Muay Thai.
Secara keseluruhannya, keputusan pertarungan antara kedua-dua pihak memperlihatkan kemenangan dan kekalahan yang silih berganti. Hal ini membuktikan bahawa walaupun Kun Khmer menang dalam sesetengah perlawanan, ia masih tidak cukup kuat untuk menyokong dakwaan sebagai "asal usul" yang mengatasi Muay Thai dalam semua segi seperti propaganda yang digembar-gemburkan. Jika ia benar-benar seni pertarungan asal yang lebih unggul, keputusan kekalahan penting sebegini tidak sepatutnya berlaku.
Kes Tuntutan Penghormatan dan Imej Berlebihan
Selain isu asal usul, terdapat banyak kes yang mencerminkan kecenderungan mereka-reka imej secara berlebihan. Contohnya, semasa kontroversi Sukan SEA 2023 memuncak, foto seorang jurulatih Muay Thai (Panupong Tanjad, bekas jurulatih skuad kebangsaan Thailand) telah digunakan untuk mempromosikan Bokator sehingga beliau sendiri terpaksa membuat hantaran mengesahkan bahawa beliau seorang warganegara Thai, petinju Muay Thai, dan tidakเคย mempelajari Bokator. Dalam tempoh yang sama, terdapat cubaan mendakwa bahawa Buakaw Banchamek, legenda Muay Thai, mempunyai keturunan Kemboja demi mempromosikan Kun Khmer, sebelum Buakaw tampil mengesahkan sendiri bahawa beliau berketurunan Kouy dari Thailand, bukannya Khmer.
Satu lagi kes yang tidak kalah jelasnya berlaku pada April 2025 apabila Srey Chanthorn, Timbalan Presiden Kehormat Persekutuan Tinju Kemboja, menganjurkan perarakan mempamerkan tali pinggang "WBC Kun Khmer" sambil mengisytiharkan kepada umum bahawa Majlis Tinju Dunia (WBC) telah mengiktiraf Kun Khmer secara rasmi. Pengumuman ini disambut gembira oleh rakyat Kemboja sebelum WBC Asia mengeluarkan kenyataan bahawa tali pinggang tersebut sekadar "cenderamata" yang diberikan oleh Presiden WBC sebagai penghormatan kepada kerajaan Kemboja sempena penganjuran satu acara tinju konvensional, bukannya tali pinggang kejuaraan dunia yang mengiktiraf sukan tersebut. WBC turut menegaskan bahawa pihak mereka hanya mengiktiraf secara rasmi tinju konvensional dan Muay Thai sahaja. Akhirnya, Srey Chanthorn sendiri terpaksa mengakui kebenaran tersebut kelak.
Corak berulang dalam kedua-dua kes ini ialah tindakan mengumumkan kejayaan atau pengiktirafan antarabangsa kepada umum terlebih dahulu, sebelum kemudiannya disemak dan disanggah oleh fakta. Corak ini serupa dengan isu tuntutan asal usul Muay Thai dan ukiran dinding Angkor Wat seperti yang disebutkan di atas.
Kesimpulan
Pertikaian mengenai asal usul seni mempertahankan diri di rantau Asia Tenggara mencerminkan bahawa kredibiliti warisan budaya tidak lahir daripada publisiti atau penulisan semula sejarah, melainkan daripada bukti empirikal yang boleh disahkan melalui rekod sejarah dan pembuktian sebenar di gelanggang. Muay Thai kekal kukuh dengan asas yang teguh dan terus mendapat pengiktirafan di peringkat antarabangsa.
---