Apabila "Makanan Thai" Menjadi Medan Perang Tuntutan Budaya:

Kajian kes Khanom Krok, Phat Kaphrao, Khanom Chin, Pad Thai, Hor Mok, Tom Yum Goong, dan tuntutan umum terhadap pencuci mulut Thai sejak beberapa tahun ke belakangan ini. Fenomena yang sering dipanggil oleh media Thailand sebagai "Claim-bodia" telah menjadi topik perbincangan hangat di alam maya Thailand. Ia merujuk kepada tindakan individu atau media dari Kemboja yang mendakwa bahawa hidangan, pencuci mulut, atau budaya yang biasa diamalkan dan menjadi identiti rakyat Thailand sebenarnya berasal dari Kemboja. Rencana ini menghimpunkan kes-kes sebenar beserta fakta linguistik dan sejarah yang perlu dipertimbangkan secara objektif.

Kes "Khanom Krok" vs "Nom Krouk"

Kes paling tular berlaku pada September 2024 apabila rancangan MasterChef versi Kemboja menyajikan pencuci mulut yang bentuknya serupa dengan Khanom Krok Thailand. Pengacara dan peserta menyatakan bahawa ia ialah "Nom Krouk", hidangan tradisional Kemboja sejak zaman purba. Ini mencetuskan kritikan meluas di media sosial Thailand, terutamanya selepas Khanom Krok baru sahaja dinobatkan oleh TasteAtlas sebagai salah satu lempeng/pencuci mulut terbaik di dunia pada awal tahun yang sama, sekali gus menjadikan isu ini tular buat kali kedua dalam tahun yang sama.

Khanom Krok

Knom Kruok

Isu menarik yang dibangkitkan oleh warganet Thailand melibatkan asal usul etimologi: Perkataan "Khanom" merupakan kata pinjaman daripada bahasa Melayu, manakala perkataan "Krok" (lesung) berasal daripada rumpun bahasa Tai, yang merujuk kepada acuan tempat adunan dituang dan mencerminkan kaedah memasak yang menjadi punca nama tersebut. Sebaliknya, nama "Nom Krouk" dalam bahasa Khmer disifatkan oleh ramai pemerhati sebagai kata pinjaman bunyi dan makna daripada bahasa Thai, dan bukannya berasal daripada akar kata asli Khmer.

Kes "Phat Kaphrao"

Satu lagi hidangan yang dituntut ialah Phat Kaphrao, makanan berasaskan nasi yang dimakan oleh rakyat Thailand hampir setiap hari. Apabila ia didakwa "resipi asal" dari Kemboja, ia menimbulkan rasa tidak puas hati bukan sahaja dalam kalangan rakyat Thailand, malah warga ASEAN lain turut tampil menyuarakan bantahan. Isu utamanya ialah "Kaphrao" merupakan nama tumbuhan herba (sejenis selasih/holy basil) yang mempunyai nama khusus dalam bahasa Thai dan digunakan sebagai bahan utama yang mendefinisikan hidangan ini. Tuntutan terhadap hidangan ini kerap dipersoalkan dengan meminta bukti penggunaan nama dan bahan tersebut dalam bahasa serta budaya Khmer silam.

Phat Kaphrao Telur Mata

Kes "Khanom Chin" vs "Nom Banh Chok"

Kes yang perlu dilihat dari sudut warisan bersama. Khanom Chin merupakan kes yang wajar dibincangkan secara lebih cermat. Kemboja mempunyai hidangan tempatan bernama "Nom Banh Chok", iaitu mi tepung beras terfermentasi yang mempunyai sejarah panjang dan merupakan makanan penting dalam kehidupan harian rakyat Kemboja, jadi ini bukanlah tuntutan tanpa asas langsung. Sesetengah pakar kulinari mengemukakan pandangan dari segi etimologi bahawa ia mungkin kata majmuk rentas bahasa: "Khanom (Chin)" daripada bahasa Thai, bercampur dengan "Banh" (tepung) dalam bahasa Vietnam, dan "Chok" (gepal/picit) dalam bahasa Khmer. Ini mencerminkan bahawa hidangan mi ini mungkin berkembang bersama di rantau ini dan bukannya hak eksklusif satu pihak sahaja. Kes ini amat sesuai dijadikan contoh "kuliner serantau bersama" berbanding dikategorikan sebagai "tuntutan tanpa bukti".

Khanom Chin Nam Ya Pa

Kes "Pad Thai"

Apabila bukti sejarah menjadikan tuntutan tidak munasabah. Pad Thai turut tersenarai dalam hidangan yang pernah dituntut dari Kemboja. Namun, kes ini mempunyai keunikan tersendiri kerana Pad Thai mempunyai bukti sejarah yang lebih jelas berbanding pelbagai hidangan Thai yang lain. Ia merupakan hidangan yang dicipta dan diperkenalkan secara rasmi pada era kerajaan Canselor Plaek Phibunsongkhram sekitar dekad 1940-an melalui dasar mempromosikan mi goreng kebangsaan bagi mengurangkan penggunaan beras dan membina identiti kebangsaan Thailand moden. Perkara ini disokong oleh rekod sejarah bertulis yang kukuh. Oleh itu, dakwaan bahawa Pad Thai merupakan makanan "purba" milik mana-mana pihak tersasar daripada fakta sejarah yang telah didokumentasikan.

Pad Thai

Kes "Hor Mok" vs "Amok Trey" (Amok)

Hidangan Kemboja yang paling serupa dengan Hor Mok Thailand ialah "Amok" atau "Amok Trey", iaitu ikan kukus dalam kuah santan berempah. Kes ini menawarkan pandangan akademik yang menarik daripada sejarawan makanan Thai, Ong Banchun, pengarang buku "Khang Samrap U-sa-khane" (Di Sisi Hidangan Asia Tenggara). Beliau menyatakan bahawa Amok merupakan salah satu daripada dua hidangan utama Kemboja yang mendapat pengaruh daripada makanan Thai. Beliau menjelaskan konteks bahawa semasa Kemboja menjadi negeri naungan Siam, istana Siam dan Kemboja saling bertukar budaya dalam pelbagai aspek termasuk seni bina, bahasa, pakaian, seni tari, dan makanan secara dua hala. Kes ini menjadi contoh terbaik penggunaan bukti akademik untuk menjelaskan hubungan budaya secara berasas, bukannya menafikan terus pertalian tersebut.

Hor Mok

Kes "Tom Yum Goong"

Apabila UNESCO mula terlibat. Tom Yum Goong ialah kes yang mempunyai perkembangan berterusan dan disokong oleh pengiktirafan antarabangsa secara rasmi bagi pihak Thailand. Selepas UNESCO mengumumkan pendaftaran Tom Yum Goong sebagai Warisan Budaya Tak Ketara Kemanusiaan atas nama Thailand pada 4 Disember 2024, timbul berita pada April 2026 bahawa sebahagian warga Kemboja melancarkan kempen untuk menukar nama hidangan tersebut kepada bahasa Khmer seperti "Udang Masam" atau "Laut Masam Pedas" di samping mendakwa ia berasal daripada nenek moyang Khmer. Kes ini menunjukkan bahawa pendaftaran warisan budaya dengan badan antarabangsa merupakan instrumen bukti paling kukuh dalam menamatkan pertikaian asal usul budaya kerana ia telah melalui proses verifikasi dan kelulusan rasmi.

Tom Yum Goong

Kes Tuntutan Pukal Terhadap "Pencuci Mulut Thai"

Selain tuntutan mengikut hidangan individu, pada Mac 2023 turut timbul aliran berita yang menuntut pencuci mulut Thai secara keseluruhan (tanpa mengira jenis) sebagai "pencuci mulut Khmer". Ini berlaku seiring dengan gelombang tuntutan bahawa Muay Thai berasal daripada "Kun Khmer", sekali gus mencerminkan bahawa fenomena ini tidak terhad kepada dunia kuliner sahaja tetapi merupakan corak pembinaan identiti budaya yang lebih luas.

Poin penting yang perlu difahami bersama ialah pihak Thailand tidak pernah mendakwa bahawa kumpulan pencuci mulut ini berasas daripada "asal usul" (origin) ciptaan sendiri semata-mata. Rakyat Thailand mengetahui dan mengakui asal usul pencuci mulut keluarga "Thong" (emas) secara terbuka—seperti Thong Yip, Thong Yod, Foi Thong, dan Mo Kaeng—bahawa ia berakar daripada pencuci mulut Portugis (seperti Doce de ovos dan Fios de ovos) yang dibawa masuk dan disebarkan di istana Ayutthaya oleh Thao Thong Kip Ma (Marie Guimar de Pina) pada abad ke-17. Perkara ini diajarkan dalam kurikulum sekolah dan diceritakan secara meluas, bukannya maklumat yang disembunyikan atau dinafikan.

Pencuci Mulut Thai

Perkara yang menjadikan hidangan ini sebahagian daripada "pencuci mulut Thai" sepenuhnya bukanlah klaim keaslian asal, tetapi proses penyesuaian resipi, rupa bentuk, dan cara pemakanan hingga sebat dengan budaya Thai sehingga menjadi sesuatu yang baharu dan berbeza daripada acuan asal. Malah ada pemerhati yang memberi pandangan bernas bahawa jika Thong Yip dan Thong Yod versi yang dimakan rakyat Thailand hari ini ditunjukkan kepada orang Portugis, mereka tidak akan mengenalinya sebagai makanan asal mereka kerana ia telah diubah suai menjadi budaya kuliner Thai sepenuhnya. Atas sebab ini, dakwaan bahawa semua "pencuci mulut Thai" ialah "pencuci mulut Khmer" tidak mempunyai asas yang kukuh, kerana ia menuntut sesuatu yang pihak Thailand sendiri tidak pernah dakwa sebagai milik eksklusif mereka sejak awal, manakala proses penyesuaian menjadi identiti khas itu merupakan fakta yang boleh disahkan dan berlaku secara langsung di bumi Thailand.

Kes Label "Khmer Food" pada Pelbagai Hidangan Thai Secara Serentak

Satu lagi bentuk yang ditemui ialah apabila laman atau saluran media tertentu menghimpunkan pelbagai foto makanan Thai sekali gus—seperti Pad Thai, Tom Yum Goong, Khanom Chin, dan Som Tam—lalu meletakkan tajuk pukal "Khmer Food". Dalam sesetengah kes, nama hidangan bahasa Thai digunakan secara terus seperti "Pad Thai", tetapi ditambah nota kaki yang menyatakan ia makanan Kemboja. Ini berbeza daripada kes lain yang sekurang-kurangnya masih menggunakan nama bahasa Khmer sendiri (seperti Nom Krouk, Amok). Oleh itu, kes penjenamaan terus ini membolehkan semakan dan penjelasan dibuat secara lebih langsung berbanding kes-kes lain.

Corak Berulang dalam Pelbagai Kes

Daripada pemantauan isu-isu ini, wujud corak serupa yang berulang kali berlaku, sama ada pada Khao Khluk Kapi, Kaeng Khiew Wan, Ayam Tumis Gajus, Rat Na, Phat Si-ew, Kuai-tiao Ruea, Som Tam, mahupun Larb-Namtok yang pernah dilabelkan oleh restoran Kemboja di luar negara sebagai "makanan Kemboja" tanpa rujukan asal usul yang jelas. Ciri-ciri sepunya kes-kes ini termasuklah:

---

Rujukan